کتاب قاعده درء در پرتو فقه و قانون مجازات ، تألیف امیرسامان سیفی منتشر شد!

مقدمه

یکی از ابداعات حقوق جزای ماهوی نفوذ قاعده درأ در قانون مجازات اسلامی 92 می‌باشد. قانونگذاران در ماده 120 مطلق جرم را بکار برده اند و بیانگر این امر است که قاعده درأ عام بوده و شامل هر نوع عقوبتی می‌شود، طوریکه قصاص و تعزیرات را هم در بر می‌گیرد. مهم ترین دلیل اعمال قاعده درأ، حدیتی است که مشهور فقهای امامیه و اهل سنت به نقل از حضرت محمد (ص) بیان کرده اند و از مهمترین آنها روایتی است که شیخ صدوق به نقل از حضرت محمد (ص) آورده است: «ادرئو الحدود باشبهات». ممکن است در ایراد به این روایات گفته شود که این گونه روایات مرسله هستند اما در جواب آها باید گفت که عمل مشهور ضعف این روایات را بر طرف می‌کند. «محقق داماد، 1385، 47» همچنین میان اهل سنت این روایات به اشکال مختلفی بیان شده است، همانند «الحدود تدرئوباشبهات» «ادرئو الحدود بالشبهه» (ر.ک.سنن ترمزی). اما باید به سیر نفوذ این قاعده ارفاق آمیز در قانون مجازات بپردازیم زیرا تا سال 1392 در خصوص تعزیرات و جرائم مستوجب تعزیر از این قاعده سخنی به میان نیامده بود و به یک باره قانون مجازات اسلامی 92 در دو ماده 120 و 121 آن را نمایان کرد. به عبارت بهتر باید گفت که ماده 120 ق.م.ا به نوعی بیان مفاد اجمالی قاعده است: «هرگاه وقوع جرم یا برخی از شرایط آن یا هر یک از شرایط مسئولیت کیفری مورد شبهه یا تردید قرار گیرد و دلیلی بر نفی آن یافت نشود، حسب مورد جرم یا شرط مذکور ثابت نمی‌شود.» به تعبیر اکثریت حقوقدانان کیفری اعمال قاعده درأ از جمله نتایج تفسیر مضیق قوانین ماهوی می‌باشد یعنی تفسیری که در جهت تجدید قلمرو قوانین صورت می‌گیرد و اولین برداشتی است که از قانون به ذهن می‌رسد. امام حقوقدانان عرفی تا تشبیه این قاعدع تفسیر به نفع متهم آن را قاعده ای مترقی و مفید دانسته اند. «حداد زاده، 1394، 1» که در جای خود به این موضوع می‌پردازیم. از ظاهر ماده 120 می‌توان پی رد که قاعده درأ بصورت عام بوده، یعنی در مواردیکه شبهه در نفس وقوع جرم باشد (مثلاً در زنا برای قاضی شبهه حادث گردد که زنا به میزان ختنه گاه بوده یا خیر) یا شبهه در برخی شرایط وقوع جرم و یا شبهه در شرایط مسئولیت کیفری باشد قابل اعمال است. همچنین از مجموع روایات درباب حد فهمیده می‌شود که حد به معنای عام بکار رفته، که عبارت است از: «هر عقوبتی که بر معاصی مترتب می‌شود، چه آن عقوبت مقدر باشد چه غیر مقدر» از جمله روایات، روایتی است که داود بن فرقد از امام صادق (ع) و ایشان از پیامبر نقل کردند که فرمودند «ان الله قد جعل لکل شیء حدا و جعل لمن تعدی ذلک الحدحدا.» (حر عاملی، 1401ق، ج 18، 301 و 310) این روایات با استناد به (قاعده اولویت) صحیح به نظر می­رسد زیرا اگر حدود که اهمیت آن در شریعت السلام بالاتر از تعزیرات است، به وسیله شبهه ساقط شود تعزیرات نیز به طریق اولی ساقط خواهد شد (قبله ای -1380-162) بنابراین اعمال این قاعده در تعزیرات منصوص و غیر منصوص شرعی هم امکانپذیر است بر همین اساس رویه قضایی اخیرا به این قاعده بیشتر استفاده تموده و به موجب آن حکم برائت صادر کرده است اما با این اوصاف بسیاری از حقوقدانان مخالف اعمال این قاعده به ویژه در جرائم منافی عفت­ می­باشد.آنان بیان می­­دارند شخصی که قرائن و امارات بر علیه اواست و متهم به لواط است نباید به جهت برخی ایرادات جزئی از مجازات در امان بماند و بر تجربه­ی خود بیفزاید.

رزومه علمی مولف: 

((محل درج رزومه علمی و عکس مولف کتاب فوق))

جهت ارسال رزومه علمی و درج در این صفحه با ارسال فایل رزومه، عکس و فایل های خود، با اکانت ایتا یا واتس آپ 09100636002 پیام دهید.

جهت دریافت کارت شناسایی نویسندگی (مخصوص مولفان قانون یار) با دفتر مرکزی بنیاد علمی قانون یار تماس بگیرید.

((نمونه کارت صادره نویسندگان فرهیخته بنیاد علمی قانون یار))

لازم به ذکر است کارت شناسایی به صورت فارسی و انگلیسی (با بهترین کیفیت) صادر می گردد...

با افتخار اعلام می‌شود کتاب حاضر توسط مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار به صورت الکترونیکی و فیزیکی چاپ و منتشر شده است.  بنیاد علمی قانون‌یار با بهره‌گیری از تجربه و توان تخصصی خود در حوزه نشر، آماده است آثار علمی، پژوهشی، دانشگاهی و تخصصی نویسندگان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تألیف را در مسیر چاپ و انتشار همراهی کند. 

اگر شما نیز اثری ارزشمند برای انتشار دارید، می‌توانید با سپردن مراحل آماده‌سازی، اخذ مجوز، صفحه‌آرایی، چاپ و انتشار کتاب خود به مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، گامی مؤثر در معرفی و ماندگار کردن اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی خود بردارید. با پنج انتشارات وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، در خدمت شما هستیم. کتاب خود را به ما بسپارید و اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی‌تان را ماندگار کنید.

همچنین به تمامی نویسندگان و مؤلفان، کارت مخصوص مؤلفان نخبه اعطا می‌شود.

کتاب شما، روایت ماندگار دانش و تجربه شماست؛ آن را با انتشارات های معتبر وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار و چاپخانه اختصاصی این نهاد علمی و پژوهشی منتشر کنید. 

جهت کسب اطلاعات بیشتر با دفتر مرکزی موسسه تماس بگیرید:

 (واحد پژوهش 02166979519) (واحد فروش 02166979526)  (واحد مشاوره 09196748625)